Sabah alarm çalar çalmaz yapay bir refleksle elim gidiyor telefona. Gözlerimi henüz tam açamamışken sosyal medyadaki son krizler, keşfetime düşen "hayatta asla yapmamanız gereken 5 şey" videoları ve dünya gündeminin en karanlık manşetleri zihnime hücum ediyor. Daha yataktan çıkmadan, günün ilk beş dakikasında beynim tam kapasite doluyor.

Sonra ders arasında, metroda, yemek yerken... Ekran hiç kararmıyor. Bizim kuşağın en büyük trajedisi sanırım bu: Bilgiye bu kadar kolay ulaşıyor olmak, bizi bilgi zengini değil, bilgi obezi yaptı.

Geçen gün okuduğum bir yazıda Master Certified Coach Dr. Elgiz Henden’ın tam da bu yaraya parmak bastığını gördüm. "Bilgi tüketiminde nicelikten çok nitelik önemli" diyor. Ama elimizde ne var? Sürekli bir şeyler okuma, izleme ve kaydetme hali. Çoğumuzun durumu tam olarak şu: Otuz farklı kaynaktan aynı sınav konusunu dinliyoruz, elli tane kişisel gelişim videosu izliyoruz ama günün sonunda masaya oturup tek bir soru çözmüyoruz ya da öğrendiğimiz tek bir şeyi hayata geçirmiyoruz. Beynimiz sürekli bir işlem halinde ama ortada somut bir üretim yok. Sabit diskimiz doldu, zihnimiz adeta mavi ekran veriyor!

Akademisyenler buna "bilgi aşırı yüklenmesi" diyorlar. Bence adı tam bir dijital kirlilik. Çözmemiz gereken bir soru veya karar vermemiz gereken basit bir şey—mesela akşam ne yiyeceğimiz bile—yirmi farklı alternatifi inceleyince koca bir krize dönüşüyor. Seçenek çokluğu özgürlük değil, tam anlamıyla bir pranga. Araştırmalar da gösteriyor ki bu durum sadece dikkatimizi dağıtmakla kalmıyor, bizi bitmek bilmeyen bir zihinsel yorgunluğa da mahkum ediyor.

Clay Johnson’ın The Information Diet kitabından esinlenen "bilgi diyeti" fikri şu an bana hayat kurtarıcı gibi geliyor. Çünkü fark ettim ki her şeyi bilmek zorunda değilim. Gündemin baş döndürücü hızına yetişmek adına kendi akıl sağlığımı feda etmenin hiçbir anlamı yok.

Bu yüzden kendime küçük bir yol haritası çizdim, gelin bunu birlikte deneyelim. İlk adım olarak kaynakları budamak şart; her şeyi takip etmeyi bırakıp güvendiğimiz üç beş kaynağa odaklanmalıyız. İkincisi, artık kaydetmeyi bırakıp uygulamaya geçmeliyiz; "sonra okurum" diye biriktirdiğimiz o yüzlerce sekme ve video kuyusundan çıkıp bildiklerimizle bir şeyler üretme vakti geldi. Son olarak da kendimize dijital molalar vermeliyiz. Telefonu elimize aldığımız her an şu soruyu sormak belki de en büyük ilacımız olacak: "Şu an gerçekten yeni bir bilgiye mi ihtiyacım var, yoksa sadece can sıkıntımı mı bastırmaya çalışıyorum?"

Bizim kuşağın algoritmaların kurduğu bu dijital labirentlerde kaybolmamak için derin bir nefes alıp silkelenmeye ihtiyacı var. Gündemi algoritmaların değil, kendi özgür irademizin belirleyeceği günler dilerim.