1937 yılından sonra, Atatürk’ün sağlığı bozulur. 1938 yılının başında ise, kendisine siroz teşhisi konulur ve ne yazık ki; doktorlarının tedavisi de sonuç vermez.
Atatürk, 10 Kasım 1938 sabahı saat 09:05’te, Dolmabahçe Sarayı’nda vefat eder ve naaşı 21 Kasım 1938 tarihinde, bir törenle, Ankara Etnografya Müzesi’nde, geçici kabrine konulur.
On beş yıl sonra, 10 Kasım 1953 tarihinde ise, Anıtkabir’de toprağa verilir.
Malumunuz; 10 Kasım, tüm Türkiye’de, Atatürk anısına tutulan ulusal yastır. Bu bağlamda, 10 – 16 Kasım Atatürk Haftası’nda, Atatürk’ün ilkeleri ve devrimleri anlatılır.
Radyo ve televizyon kanallarında, Atatürk’ün konuşmaları kendi sesinden yayımlanır. Televizyonda ayrıca, Atatürk’e dair filmler gösterilir.
10 Kasım sabahları saat 09:05’te, siren sesleriyle, tüm ülke, iki dakika, Atatürk anısına saygı duruşuna geçer.
Türkiye Büyük Millet Meclisi önündeki bayraklar dışında, Türkiye’deki tüm resmi binalarda ve dış temsilciliklerde, yas göstergesi olarak, bayraklar yarıya indirilir.
Devlet erkânının katılımıyla, Ankara’da düzenlenen tören, Anıtkabir’de, Aslanlı Yol’da, yürüyüşle başlar. Yürüyüş sonrasında, Cumhurbaşkanı, Atatürk’ün mozolesine çelenk koyar ve saat 09:05’te, devlet erkânı iki dakika saygı duruşunda bulunur. Hemen ardından, İstiklal Marşı okunur. Tören sonrasındaysa, Anıtkabir Özel Defteri imzalanır.
Tüm Ülke, Matem İçinde
Türkiye’nin tüm şehirlerinde ve ilçelerinde, valiliğin ve kaymakamlığın düzenlediği törenlerde, kamu görevlilerinin ve halkın katılımıyla, Atatürk Anıtı’na çelenk bırakılır ve 09:05’te, siren sesleriyle, iki dakika, saygı duruşunda bulunulur. Sonrasında, İstiklal Marşı eşliğinde, bayraklar yarıya indirilir.
Atatürk’ün Dolmabahçe Sarayı’nda vefat ettiği odada da anma töreni düzenlenir ve törenin ardından Atatürk’ün yatağına karanfiller bırakılır.
Genelkurmay Başkanlığı verilerine göre, Atatürk’ün ölümünün 75. yıldönümünde, 2013 yılında, Anıtkabir ziyaretçi sayısı 1 milyon 89 bin 615’e ulaşır.
Atatürk’ün Vasiyeti
Atatürk, mal varlığının Türk Tarih Kurumu’na ve Türk Dil Kurumu’na bırakılmasını vasiyet eder.
10 Kasım, Tüm Dünyada Yankılanır
Düşman ülke temsilcileri bile, Atatürk’e ilişkin düşüncelerini samimiyetle ifade etmişlerdir ve O’nu saygıyla anmışlardır.
“Benim üzüntüm; iki türlüdür. Öncelikle, böyle büyük bir adamın kaybından dolayı, bütün dünya gibi ben de üzgünüm. İkinci üzüntüm ise, bu adamla tanışmak hususundaki şiddetli arzumun gerçekleşmesine artık imkân kalmamıştır.” – Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Franklin Roosevelt
“Asker-devlet adamı, çağımızın en büyük liderlerinden biri idi. Kendisi, Türkiye’nin, dünyanın en ileri memleketleri arasında hak ettiği yeri almasını sağlamıştır. O, Türklere, bir milletin büyüklüğünün temel taşını teşkil eden, kendine güvenme ve dayanma duygusunu vermiştir.” – Amerika Birleşik Devletleri Generali Mac Arthur
“Savaşta, Türkiye’yi kurtaran ve savaştan sonra, Türk Milleti’ni yeniden dirilten Atatürk’ün ölümü, yalnız yurdu için değil, Avrupa için de büyük kayıptır. Her sınıf halkın O’nun ardından döktükleri içten gözyaşları bu büyük kahramana ve modern Türkiye’nin Ata’sına değer bir görünümden başka bir şey değildir.” – Birleşik Krallık Başbakanı Winston Churchill
“Hayatını memleketinin şanlı canlanmasına hasretmiş olan ateşli vatanseverinin ve büyük devlet adamının kaybolduğu şu anda, Türkiye’nin yasına derin bir hisle iştirak etmekteyim. Kan dökülerek ve barışçı yollardan gerçekleşen bu görevi Türk Milleti’ne samimi dostluk bağları ile bağlı milletlerine geçecektir. Bugün, Türkiye Cumhuriyeti’nin maruz kaldığı bu kaybı Fransız milleti en derin teessürleri ile hissetmektedir.” – Fransa Cumhurbaşkanı Albert Lebrun
“Atatürk’ün ölümü Finlandiya’da derin bir üzüntü uyandırdı. Türk inkılabını büyük bir ilgi ile izleyen Finlandiyalılar, aynı soydan bir kardeş millet sıfatıyla, büyük Türk Milleti’nin büyük acısına katılırlar.” – Finlandiya Senatosu Üyesi Profesör ve Diplomat Onni Talas
“Siz Türk Gençleri! Bugün, Büyük Şef’inizi kaybettiğinizden dolayı ne kadar ağlasanız haklısınız. Üniversitemiz, sizin bu büyük yasınıza katılmaktadır. Atatürk’ün, bu Büyük Adam’ın hayatını burada az bir vakit içinde bildirmeye imkân yoktur. Bu dâhinin, vatanın tarihinde işgal ettiği parlak sayfaları size hatırlatmak isterim. Türkiye’yi yaratan, tarihimizin bu en Büyük Adamı’nı başımı en derin hürmetle eğerek selâmlarım.” – İsviçreli Dilbilimci ve Edebiyat Tarihçisi Prof. Morf
Dünya Basınında 10 Kasım
Atatürk’ün vefatı sadece Türk basınında değil, tüm dünya basınında yer bulmuştur.
“Bütün Türkiye, büyük lideri ve reformcusu – Vatanın babası – Kemal Atatürk’ün ölümü üzerine yasa büründü.” – Vradyni Gazetesi, Yunanistan.
“Acımasız bir güce ve ateşli bir hırsa az rastlanır bir enerji ve gözü pek bir entelektüel radikalizm ekledi; tarihsel geleneklerle ya da dinsel duygusallıklarla hiç etkilenmedi. Fakat bunları daima siyasal bir olgunlukla dengeledi.” – The Times Gazetesi, Birleşik Krallık.
“İngiltere, önce cesur ve asil bir düşman; sonra sadık bir dost olarak tanıdığı büyük adamı selâmlamaktadır.” – The Sunday Times Gazetesi, Birleşik Krallık.
“Milletine bu kadar az sürede bu ölçüde hizmet edebilen tek devlet adamı Atatürk’tür.” – La Libre Gazetesi, Belçika.
“Dünya sahnesinden tarihin en dikkat çekici adamlarından biri geçti.” – Chicago Tribune Gazetesi, Amerika Birleşik Devletleri.
Belli Başlı Birkaçı
Belirtmek isterim ki; bu aktarımlarım, Atatürk’ün vefatına ilişkin özet niteliğinde sadece birkaçı.