Kentsel Dönüşümde Her Mahalleye Aynı Reçete Uygulanabilir mi?
Sürekli vurguladığım gibi; kentsel dönüşüm projelerinin başarısı, yalnızca yapıların fiziksel durumunu
değil, mahallelerin sosyal dokusunu, mülkiyet yapısını ve ekonomik koşullarını birlikte
değerlendirmekten geçiyor. Üç günlük yazı dizimizin son bölümünde, her mahalle özelinde insan odaklı
projelerinin önemine dikkat çekmek istiyorum.
Samsun’da geçmişte plansız yapılaşmanın yoğunlaştığı, altyapı ve yapı güvenliği ve sosyal güvenlik
sorunlarının öne çıktığı mahalleler bulunuyor. Kökçüoğlu, Saitbey ve Ulugazi mahallelerinin belirli
bölümleri ile Anadolu, Zeytinlik ve Kadıköy mahallelerindeki dönüşüm alanları bu kapsamda
değerlendiriliyor. Bu bölgelerde riskli alan statüsü, mevcut yapılaşma koşulları ve mülkiyet sorunları,
dönüşümün hukuki ve teknik çerçevesini belirliyor. Ancak Atakum Mimar Sinan Mahallesi gibi farklı
yapılaşma geçmişine sahip yerleşimlerde durum değişiyor.
Farklı Mülkiyet Yapıları, Farklı Beklentiler
Mimar Sinan Mahallesi, riskli alan ilan edilmiş bir bölge değil. Burada kat mülkiyetli apartman ve
sitelerde yaşayan vatandaşların dönüşüm beklentileri, riskli alan kapsamındaki mahallelerde
yaşayanların beklentilerinden farklılaşmaktadır. Bir bölgede tapu, yapıların hukuki durumu ve hak
sahipliği öne çıkarken; başka bir bölgede arsa payları, bağımsız bölüm değerleri, ortak karar alma ve
yenileme maliyetleri belirleyici olabiliyor. Dolayısıyla yalnızca yapıların yaşına veya fiziksel özelliklerine
bakarak dönüşüm modeli geliştirmek yeterli değil. Her mahallenin mülkiyet yapısı, sosyolojik özellikleri
ve ekonomik gerçekleri kendi içinde analiz edilmeli.
Önce İnsanları Tanımak Gerekir
Atakum Mimar Sinan Mahallesi’ndeki 740 Evler’de, vatandaşların talebi üzerine yürüttüğümüz ön
hazırlık çalışmasında bu yaklaşımı esas aldık. Ekibimizle birlikte haneleri tek tek ziyaret ederek ailelerin
yaşam koşullarını, ekonomik imkânlarını ve dönüşümden beklentilerini değerlendirdik. Yüzde 60’ın
üzerinde vatandaşın katıldığı bu saha çalışmasında, elde ettiğimiz veriler doğrultusunda farklı proje
alternatifleri üzerinde çalıştık. Çalışma uygulama aşamasına geçmedi. Ancak bize önemli bir deneyim
kazandırdı: Vatandaşın ihtiyaçlarını anlamadan, yalnızca teknik verilerle sürdürülebilir bir dönüşüm
modeli oluşturmak güçleşiyor.
Sosyolojik Analiz de Teknik Analiz Kadar Önemli
Kentsel dönüşümde zemin etütleri, yapı güvenliği, imar hakları ve gayrimenkul değerleme çalışmaları
elbette vazgeçilmezdir. Ancak ailelerin gelir düzeyi, yaş dağılımı, mahalleye bağlılığı, konut kullanım
alışkanlıkları ve ekonomik beklentileri de planlamanın bir parçası olmalıdır. Örneğin yaşlı nüfusun yoğun
olduğu bir mahalleyle genç ailelerin ağırlıkta olduğu bir yerleşimin konut ve sosyal donatı ihtiyaçları
aynı olmayacaktır. Bu nedenle belediyelerin öncülüğünde geliştirilecek dönüşüm modellerinin, her
bölgenin kendine özgü koşullarına göre şekillendirilmesi önemlidir.
Kentin Geleceği Tek Tip Projelerle Şekillenmez
Samsun’un ihtiyacı yalnızca yeni binalar değil; mahallelerin farklılıklarını gözeten, vatandaşın katılımını
sağlayan ve kamu yararını esas alan bütüncül bir dönüşüm anlayışıdır. Riskli alanlarda öncelik afet
tehlikelerinin ve sağlıksız yapılaşmanın giderilmesi olurken, kat mülkiyetli yerleşimlerde mülkiyet
hakları, uzlaşma ve ekonomik uygulanabilirlik farklı yöntemlerle ele alınmalıdır. Dolayısıyla kentsel
dönüşümde tek bir doğru proje yoktur; her mahallenin ihtiyaçlarına uygun doğru bir yaklaşım vardır.
Her projede ortak olması gereken şudur ki; “kentsel dönüşüm yalnızca yapı güvenliğini değil, sosyal güvenceyi de gözetmelidir”. Vatandaşların barınma ihtiyaçları, ekonomik koşulları, mahalleyle
kurdukları sosyal bağlar ve dönüşüm sonrasındaki yaşamlarını sürdürebilme imkanları birlikte
değerlendirilmelidir.
Hedef belli; “Dönüşüm insanlara yalnızca güvenli binalar değil, sosyal açıdan da sürdürülebilir bir yaşam
sunabilmelidir.”
Duygu Bircan Alaçamlı
Kentsel Dönüşüm ve Şehircilik Vakfı Samsun İl Temsilcisi
Kentsel Dönüşüm Uzmanı | Harita Yüksek Mühendisi
Alaçamlı Partners Kentsel Dönüşüm Danışmanlığı Kurucusu
