Geçtiğimiz hafta yapılan araştırmalar ve haberler sonucunda; bu üç günlük yazı dizisinde sürecin sorunsuz ilerlemesi için tüm paydaşlar açısından değerlendirmeler yapacağım. Bugünkü yazımda hak sahipleri tarafından dikkate alınması gerekenler mercek altına alınacaktır.
Kentsel Dönüşümde Herkes Hakkını Konuşuyor, Peki Ya Sorumluluğunu?
Samsun’da kentsel dönüşüm tartışmaları sürerken, gözden kaçırılan önemli bir soru var: Bugün yaşadığımız yapılar ne kadar güvenli? Samsun Gazetesi’nin mahalle mahalle gerçekleştirdiği röportajlarda vatandaşların konut büyüklüğü, hak sahipliği, borçlandırma ve kira yardımlarına ilişkin kaygıları öne çıktı. Elbette bu kaygılar önemli, hatta sürecin tıkanmadan ilerleyebilmesi için çözülmesi gereken kaygılardır. Ancak kentsel dönüşümün asıl amacını da hatırlamamız gerekiyor. Kentsel dönüşüm, yalnızca eski binaları yenilemek değil; afet risklerini azaltmak, sağlıksız yapılaşmayı iyileştirmek ve daha güvenli, yaşanabilir mahalleler oluşturmaktır.
Bugün Yaşadığımız Yapılar Ne Kadar Güvenli?
Samsun’da deprem tehlikesi, heyelan, sel ve taşkın riskleri bölgesel özelliklere göre birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle mühendislik hizmeti almadan inşa edilen, zaman içerisinde kontrolsüz kat ilaveleri yapılan veya ekonomik ömrünü tamamlamış olabilecek yapılarda güvenlik önemli bir sorudur. Dar sokaklar, yetersiz altyapı ve sağlıksız yapılaşma da afet anında riskleri artırabilir. Bugün geniş bir evde oturuyor olabiliriz. Peki, o evin olası bir afette bizi ne kadar koruyacağını biliyor muyuz? Geçmişte plansız gelişen bazı mahallelerde yapılara sonradan katlar eklenmiş, aynı binada birden fazla aile yaşamaya başlamıştır. Bu yapı statiğine zarar verdiği gibi mevcut her yeni kat veya metrekare, kendiliğinden kazanılmış bir imar hakkı değildir. Hak sahipliği; tapu, arsa payı, yapının hukuki durumu, taşınmaz değeri ve uygulama koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Vatandaşın hakkını araması doğaldır. Ancak beklentilerimizi de hukuki ve ekonomik gerçeklerle birlikte değerlendirmeliyiz.
Dönüşüm Yalnızca Maliyet Değil, Geleceğe Yatırımdır
Kentsel dönüşümün ekonomik zorlukları olduğu bir gerçek. Kira, taşınma ve borçlanma giderleri aile bütçelerini zorlayabilir. Ancak doğru planlanmış bir dönüşüm; güvenli konutlar, yenilenen altyapı, daha düzenli sokaklar, sosyal alanlar ve daha sağlıklı yaşam koşulları sağlayabilir. Üstelik yapı kalitesinin ve çevresel koşulların iyileşmesi, taşınmazların ve yaşanılan bölgenin değerini de arttıracaktır, hatta konuşulan bölgelerde şimdiden arttırmıştır. Elbette bu artış oranı her projede aynı değildir; konum, proje niteliği, maliyetler ve piyasa koşullarına bağlıdır. Bu nedenle dönüşümü yalnızca bugün ödenecek bedelle değil, uzun vadede sağlayabileceği güvenlik, yaşam kalitesi ve ekonomik değerle birlikte değerlendirmeliyiz. Kentle İlgili Her Karar, Kentlinin de Sorumluluğudur Kentsel dönüşüm yalnızca belediyelerin, kamu kurumlarının, STK’ların veya yüklenicilerin vereceği kararlarla yürütülmemelidir. Çünkü alınan her karar, o mahallede yaşayan insanların hayatını doğrudan etkiler. Bu nedenle vatandaşlar sürecin en başından itibaren bilgilendirilmeli, görüşleri alınmalı ve karar mekanizmalarına dâhil edilmelidir. Ancak bu katılım; vatandaşın da yaşadığı yapının risklerini öğrendiği, haklarını ve sorumluluklarını bildiği ve ortak çözümler için uzlaşmaya açık olduğunda sağlıklı olacaktır. Kentle ilgili her karar kentlinin de sorumluluğudur. Kentli, yalnızca dönüşümün sonucunu yaşayan değil, geleceğini şekillendiren taraf olmalıdır.
Herkes Elini Taşın Altına Koymalı
Güvenli kentler oluşturmanın ekonomik bir maliyeti ve ortak sorumluluğu vardır. Bu nedenle dönüşümde yalnızca belediyelerin, yüklenicilerin veya vatandaşların tek taraflı fedakârlık yapmasını bekleyemeyiz. Vatandaşlar yasal hakları ve ekonomik güçleri ölçüsünde sürece katkı sunmalı, gerçekçi beklentilerle uzlaşma arayışına katılmalıdır. Ancak fedakârlık, hak kaybına razı olmak anlamına gelmemelidir. Kentsel dönüşüm bir metrekare pazarlığı değil; can güvenliğimizi, yaşam kalitemizi ve kentimizin geleceğini ilgilendiren ortak bir sorumluluktur. Artık yalnızca “Yeni projede kaç metrekare alacağım?” sorusunu değil, “Bugün ne kadar güvenli yaşıyorum ve dönüşüm bana nasıl bir gelecek sunacak?” sorusunu da sormalıyız.
Duygu Bircan Alaçamlı Kentsel Dönüşüm ve Şehircilik Vakfı Samsun İl Temsilcisi Kentsel Dönüşüm Uzmanı | Harita Yüksek Mühendisi Alaçamlı& Partners Kentsel Dönüşüm Danışmanlığı Kurucusu
