Seyyanen zam için Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvuran emekliler beklemekten yoruldu. Milyonlarca dar ve sabit gelirlinin gözü kulağı Yüksek Mahkeme’den çıkacak karara kilitlendi.
Çeşitli emekli dernekleri temmuz 2023’te memura verilen 8 bin 77 lira tutarındaki seyyanen zammın memur emeklisine de ödenmesi için 25 Eylül Cuma günü Anayasa Mahkemesi (AYM) önünde basın açıklaması yapacak. Ankara’ya gelemeyen emekliler de bulundukları illerde “seyyanen zam” eylemi gerçekleştirecek. Emekli , beklemekten yorulduğunu ve artık sabırlarının kalmadığını belirterek Yüksek Mahkeme’nin bir an önce karar vermesini istiyor. Beklentilerinin lehlerine bir karar çıkması yönünde olduğuna dikkat çeken dar gelirli kitle böylece adaletsizliğin giderileceğini ifade ediyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, temmuz 2023’te Memur-Sen genel kurulunda yaptığı konuşmada memur maaşına 8 bin 77 lira tutarında seyyanen zam yansıtılacağını, aynı zammın memur emeklisine de ödeneceğini açıklamıştı. Aradan geçen 3 yılı aşkın süreye karşın memur emeklisine seyyanen zam verilmedi. Emekli hakim Yargıtay Onursal Üyesi Seyfettin Çilesiz seyyanen zammın emekli memura da ödenmesi talebiyle Yüksek Mahkeme’ye başvurdu. Başvurunun ön incelemesini tamamlayan AYM davayı değerlendirmek üzere gündemine aldı. AYM’nin kısa süre içinde karar alacağı ifade ediliyor.Eğer olumlu çıkarsa memur emeklisine birikmiş 1 milyon TL tutarında para ödenmesi söz konusu olacak.
Siyasi iktidarın AYM’nin olası olumlu kararı karşısında takınacağı tutum paranın ödenip ödenmemesinde etkili olacak. Yani son sözü iktidar söyleyecek. Hukuk kuralları gereği olumlu kararda biriken paranın memur emeklisine verilmesi gerekir. Ancak AYM’nin bazı tutuklulara ilişkin aldığı hak ihlali kararlarına iktidar tarafından uyulmadığı dikkate alınırsa emeklinin umudu boşa da çıkabilir.
2023 yılı temmuz ayında memura verilen 8 bin 77 liralık seyyanen zammın bugünkü ederi 25 bin 250 liraya, o günden bu yana biriken zam alacağı ise 1 milyon liraya ulaştı. Eğer, AYM memur emeklisi lehine karar alırsa toplu paranın ödenmesi gündeme gelebilecek. Bu para memur emeklisine verilirse cepleri, mideleri bayram eder. Zira hayat çok pahalı, emek çok ucuz, emekli aylıkları yerlerde sürünüyor. 23 bin 552 lira olan en düşük aylıkla emekli ay sonunu getiremiyor. Bu aylığın bir miktar üzerinde alanlar da yoksullukla mücadele ediyor. Bırakın yoksulluğu, açlık sınırının çok altında parayla bir ay geçinme uğraşı veriyorlar. Canının çektiğini alamıyorlar. Oysa emekliler ikinci baharlarında en iyi yaşamı ve aylığı hak ediyor. Ancak seçimden seçime hatırlanıyorlar.
Türkiye’de çalışırken alınan ortalama ücretlerle emekli aylığı arasındaki fark giderek derinleşiyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine dayanarak hazırlanan Visual Capitalist’in araştırmasına göre, Türkiye’de emekli olunduğunda çalışma dönemindeki brüt kazancın yüzde 69.1’i alınıyor. Ortalama gelirli bir çalışan, emekli olduğunda kazancının ne kadarını koruyabildiğini ölçen “brüt emekli aylığı ikame oranı” araştırmasında Türkiye, 38 OECD ülkesi arasında 11’inci sırada bulunuyor. Emekli aylıklarının çalışırken alınan ücrete karşılık düşük olması 2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası’ndan kaynaklanıyor. Yasa ile aylık bağama oranları yüzde 70’lerden yüzde 35’lere kadar geriledi, emekli o yıldan bu yana açlıkla boğuşmaya başladı.
Hükümetin bir süre önce açıkladığı Orta Vadeli Program’da (OVP) da emeklinin adı yok. Büyük savlarla kamuoyuna duyurulan OVP’de emeklinin yıllardır dile getirdiği en düşük aylığın iyileştirilmesi, yeni intibak yasasının çıkarılması, aylık bağlama oranlarını yükseltecek yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi, bayram ikramiyelerinin asgari ücret düzeyine çıkarılması, sağlık hizmetinde alınan ve aylıklardan kesilen katkı payının sonlandırılmasına ilişkin hiçbir ifade yer almıyor. Oysa bu talepler 17. 5 milyona dayanan emekli, dul ve yetimin olmazsa olamazı, can suyu. Hükümet , OVP’de de emekliyi unutmuş, göz ardı etmiş. Ta ki seçime kadar. Erken seçim haberlerinin medyada yer alması ile birlikte emekliye ilişkin düzenlemeler de sık gündeme gelmeye başladı. Dediğim gibi tek seçim döneminde emekli var.