Karadeniz’de fındık hasadının sonuna yaklaşıldı. Rekoltenin önceki yıllara göre bol olmasına karşın, TMO tarafından açıklanan taban fiyat üreticiyi hoşnut etmedi.
Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) göre 432 bin dahil yaklaşık 500 bin alenin geçim kaynağı fındığın taban fiyatı 250-255 TL olarak duyuruldu. Giresun yağlı kalite fındık TMO tarafından 255 TL’den alınacak. Giresun fındığın dışında kalan ve randımanı düşük ürün 250 TL’yi bile bulamayabilir. Erken alımlara başlayan tüccar acelesi olan üreticiden randımanına göre halen 160 -170 TL aralığında fındık satın alıyor. Hali ile serbest piyasada Karadenizli üreticinin geçim kaynağı fındık hak ettiği değere ulaşamıyor. Gurbetten gelenler topladığı ürünü bir an önce paraya çevirmek istediğinden tüccara ucuz alım olanağı doğuyor. Acele etmeseler belki ileri günlerde piyasanın şu anki fiyatının üzerinde satabilecekler. Lakin,yaşadıkları kentlere bir an önce dönebilmek için beklemiyorlar. Serbest piyasada fındık alım fiyatının resmi taban fiyatının 70-80 lira altında olması asıl buradan kaynaklanıyor.
Bölgede konuştuğum üreticiler, geçen yılki fındığını bekletenlerin hala satamadığını ve zarar ettiğini söylediler. Geçen yıldan epey ürün varmış evlerde ve depolarda. Yeni sezonun açılması ile birlikte daha zarar edecekler gibiler. Aslında TMO’nun devreye girip, üreticinin deposunda bekleyen fındığı da alması gerekirdi. Tam nedenini bilemediğim için TMO’ya da yüklenmek istemiyorum. Hali ile kazanan tüccar ve uluslararası tekel firma oluyor. Bu kısır döngü yıllardır sürüyor, üretici her yıl emeğinin karşılığını alamıyor.
İşçi ücretlerinin günlüğü 2 bin ile 2 bin 500 TL arasında değişiyor. Bu fiyata rağmen hasat için yerli işçi bulabilmek çok zor. Yine Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’dan gelenler fındık bahçelerinde boy gösteriyor. 2 bin 500 TL ödenen bir işçinin günde kaç kilogram fındık toplayabileceği sorgulanıyor. Bu soru her hasat döneminde üreticiler tarafından gündeme getiriliyor. Bir işçinin 25 ile 50 kilogram arasında fındık toplayabileceği hesaplanıyor. Günde 25 kilogramın altında fındık toplayanlar yemeği ve diğer harcamaları dikkate alındığında üreticiye katkı sağlamadığı gibi zarar ettiriyor. Lakin çiftçi fındığın dalda kalmaması ve yerlerde çürümemesi için zorunlu olarak verimsiz işçileri bahçeye sokmak zorunda kalıyor. Bölge işçisi öncelik tercih olsa da yokluktan Doğu Anad9lu Bölgesi’nden gelenlere yöneliyorlar
Fındık, bölgenin zor doğa yapısı, bakımı ve girdileri açısından çok zahmetli, hak ettiği değeri bulamayan ürün. Karadeniz’’in dik yamaçlarında, uçuruma bakan dallarda fındık toplamak herkesin yapabileceği iş değil. İşçiler, riskli yamaçlarda dalın ucundaki fındıkları canı pahasına topluyor. Geçtiğimiz günlerde Ordu’nun Çamaş ilçesinde iki işçi, buna benzer bahçede fındık toplarken uçuruma yuvarlanıp yaşamlarını yitirdi. Bu açıdan bakıldığında dik arazilerde fındık toplayanlara belirlenen günlüğün üzerinde ödeme yapılması son derece doğal.
Aslında her şey fındığa devlet tarafından verilen düşük taban fiyatta kilitleniyor. Bugünkü koşullarda 250 TL değil de daha yüksek fiyat açıklansa, bir işçinin günde kaç kilogram fındık toplayabileceğini hesaplayan çiftçi bunu gözetmeyecek, hem işçiler yüksek günlük alabilecek, hem de piyasada taban fiyatın çok altında bir eder serbest piyasada egemen olmayacak. Ve tekel firma piyasada borusunu öttüremeyecek. Kuruyemişçilerde bir kilogram kavrulmuş fındığın fiyatı 2 bin TL’ye dayandı. Çiğ fındık ile arasında bu kadar derin fark var. Üreticinin kazanamadığının bir başka kanıtı bu .
Dünya fındık üretiminin yüzde 77’ne sahip Türkiye, bu ürünün yurt dışına satışından 2.5 milyar dolara yakın gelir elde ediyor. Yurt dışına satılan ürünlerin başında geliyor. Satışından Hazine’ye büyük katkı sağlanıyor. Ne var ki zor koşullarda yetiştiren, toplayan, açıklanan düşük taban fiyatı ve tüccarın serbest piyasada düşük ederden alım yapmasından ötürü fındığın asıl sahibi üretici emeğinin karşılığını alamıyor.
Hoşnut etmeyen taban fiyatla birlikte işçi ücreti ve diğer harcamalarından ötürü bu yıl da üreticinin yüzü gülmedi. Fındık rekoltesi yüksek ama fındık para etmiyor. Hele tüccarın eline düşen yandı. Bir kilogram kaliteli zeytin 500 TL. Tüccara satılacak üç kilogram fındığın karşılığında ele geçen para ile ancak bir kilogram zeytin alınabiliyor. Varın gerisini siz düşünün. Deyim yerinde ise fındıkçı bu sezon da duman oldu.