Karadeniz’in önemli merkezlerinden biri olan Samsun, farklı kültürlerin buluştuğu yapısıyla öne çıkıyor. Kentin kimliğinde Milli Mücadele tarihi, göçler, şehirleşme ve yöresel konuşma biçimleri önemli bir yer tutuyor.
Samsun’u diğer Karadeniz kentlerinden ayıran özelliklerin başında ise kendine özgü ağız yapısı geliyor. İlçeler arasında değişiklik gösteren kelimeler ve söyleyişler, kentin kültürel çeşitliliğini günlük hayatta da ortaya koyuyor.
SAMSUNLUYU KONUŞMASINDAN TANIMAK MÜMKÜN
Samsun yöresindeki konuşma biçiminde cümle sonlarına eklenen “da” ve “de” ifadeleri dikkat çekiyor. Bunun yanı sıra ilçelere göre farklılaşan kelimeler ve söyleyişler de bulunuyor.
Çarşamba’da “gı” ve “gı gı” gibi ifadeler öne çıkarken, Kavak yöresinde “gelien mi, gideyen mi” şeklindeki söyleyişlere rastlanıyor. Vezirköprü ve bazı çevrelerde ise “gelinli, gidinli” gibi yöresel fiil kalıpları dikkat çekiyor.
“Gadaşım”, “gapı” ve “dekmük” gibi söyleyişler de Samsun ağzının karakteristik örnekleri arasında gösteriliyor.
“BADAL”DAN “ZIMZIK”A SAMSUN’A ÖZGÜ KELİMELER
Samsun’un yöresel dili yalnızca telaffuz farklılıklarından oluşmuyor. Günlük hayatta kullanılan bazı kelimeler de kentin sözlü kültürünün önemli parçaları arasında yer alıyor.
“Badal” merdiven, “dekmük” tekme, “imci” şimdi, “puar” su kuyusu veya çeşme, “sile” ağzına kadar dolu, “uyuntu” ise tembel ve uyuşuk kimse anlamında kullanılıyor.
Bunun yanında “çangal” fasulye sırığını, “çörtük” küçük yaban armudunu, “sırgan” ısırgan otunu, “üvez” küçük sineği, “zımzık” ise yumruğu ifade ediyor.
ATATÜRK VE MİLLİ MÜCADELE KİMLİĞİNİN MERKEZİNDE
Samsun’un şehir kimliğinde tarihi geçmiş de önemli bir yer tutuyor.
Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı, kentin Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki yerini belirleyen en önemli olaylardan biri olarak öne çıkıyor.
Bu nedenle Samsun, kent sakinleri açısından güçlü bir “Atatürk şehri” kimliği taşıyor. Şehrin simgelerinden Onur Anıtı da bu tarihsel kimliğin en bilinen sembollerinden biri olarak öne çıkıyor.
KARADENİZ’İN KOZMOPOLİT ŞEHİRLERİNDEN
Samsun’un kimliğini şekillendiren bir diğer unsur ise göçler.
Farklı bölgelerden gelen insanların kente yerleşmesi, Samsun’un kültürel yapısının çeşitlenmesine katkı sağladı. Bu durum kentin kozmopolit bir yapıya kavuşmasını beraberinde getirirken, farklı kültürlerin günlük yaşamda bir arada bulunmasına da zemin hazırladı.
Özellikle üniversite öğrencilerinin yoğunluğu, Samsun’un farklı şehirlerden gelen gençlerin de yaşam alanı haline gelmesini sağlıyor.
ATAKUM’DA MODERN ŞEHİR YÜZÜ
Samsun’un şehirleşme yapısı da ilçelere göre farklılık gösteriyor.
Özellikle Atakum, sahil hattı, modern yerleşim alanları, sosyal yaşam olanakları ve genç nüfusuyla kentin modern yüzünü temsil eden bölgelerden biri olarak öne çıkıyor.
İlkadım, Canik ve Tekkeköy gibi merkez ilçelerle birlikte değerlendirildiğinde Samsun, Karadeniz Bölgesi'nin önemli şehirleşme merkezlerinden biri olarak dikkat çekiyor.
MERTLİK VE MİSAFİRPERVERLİK ÖNE ÇIKIYOR
Samsun insanı denildiğinde ise mertlik, misafirperverlik ve cömertlik öne çıkan özellikler arasında bulunuyor.
Karadeniz insanının genel olarak hareketli ve tez canlı yapısıyla anılmasına karşın, Samsun’da özellikle yaşlı nüfusun daha sakin ve ağırbaşlı bir konuşma tarzına sahip olduğu yönündeki değerlendirmeler dikkat çekiyor.
Doğu Karadeniz kentleriyle kıyaslandığında Samsun insanının daha sakin ve sıcakkanlı olduğu yönünde görüşler de bulunuyor.
DEĞİŞEN SAMSUN’UN YENİ KİMLİĞİ
Kentin hızlı nüfus artışı ve göç alması Samsun’un sosyal yapısını da dönüştürüyor.
Bu değişim bir taraftan farklı kültürlerin bir araya gelmesini sağlarken, diğer taraftan geleneksel yaşam biçimlerinin ve eski şehir kültürünün zaman içerisinde zayıfladığı yönündeki eleştirileri de beraberinde getiriyor.
Komşuluk ilişkileri, trafik kültürü ve bireyselleşmenin artması, Samsun’un değişen şehir hayatında tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.
Tüm bu özellikler bir arada değerlendirildiğinde Samsun; Karadeniz kültürünü, Anadolu’dan gelen farklı yaşam biçimlerini, göçlerle oluşan kozmopolit yapıyı ve Milli Mücadele tarihini aynı şehir kimliğinde buluşturan kendine özgü bir kent görünümü ortaya koyuyor.
