Samsun’un farklı ilçelerinde Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinden günümüze ulaşan çok sayıda yapı bulunuyor. İşte kentin en eski ve dikkat çeken tarihi yapılarından bazıları:
GÖĞCELİ CAMİİ – 1206
Çarşamba ilçesi Çay Mahallesi’nde bulunan Göğceli Camii, Türkiye sınırları içinde ayakta kalabilen en eski ahşap camilerden biri kabul ediliyor. Ahşap numuneler üzerinde yapılan testlerde yapının 1206 yılında inşa edildiği, ön revakın ise 1335 yılında eklendiği ya da onarıldığı belirlendi. Caminin en dikkat çekici özelliklerinden biri, ahşap yığma tekniğiyle yapılmış olması ve yapımında neredeyse hiç çivi kullanılmaması.
SEYYİD KUTBİDDİN CAMİİ VE TÜRBESİ – 1292
İlkadım ilçesindeki Seyyid Kutbiddin Camii’nin girişinde yapının 1292 yılında inşa edildiği bilgisi bulunuyor. Caminin hemen yanında bulunan türbenin ise 1404 yılına tarihlendiği belirtiliyor. Yapının bulunduğu mezarlık alanı da Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait mezar taşlarıyla Samsun’un en eski mezarlıklarından biri olma özelliğini taşıyor.
YALI CAMİİ – 1312
Samsun kent merkezindeki tarihi yapılardan Yalı Camii’nin 1312 yılında Sadık Bin Abdullah tarafından yaptırıldığı kayıtlarda yer alıyor. Buğday Pazarı çevresinde bulunan yapı, Samsun’un günümüze ulaşan erken dönem dini yapıları arasında gösteriliyor.
BÜYÜK CAMİ – 14. YÜZYIL
İlkadım’daki Büyük Cami’nin ilk yapısı 14. yüzyılda Selçuklu kumandanlarından Hıdır Bey tarafından yaptırıldı. Ahşap olan ilk yapı, 1869’daki büyük Samsun yangınında tamamen yandı. Bugünkü cami ise 1884 yılında aynı noktada yeniden inşa edildi. Valide Camii olarak da bilinen yapı, bugün Samsun’un simge ibadethanelerinden biri.
ŞİFA HAMAMI – 15. YÜZYIL
Saathane Meydanı’nda bulunan Tarihi Şifa Hamamı’nın envanter kayıtlarına göre yapım tarihi 15. yüzyıla uzanıyor. Osmanlı hamam mimarisinin önemli örneklerinden biri olan yapı, 2017’de başlayan restorasyonun 2021’de tamamlanmasının ardından özgün işleviyle kullanılmaya devam ediyor.
PAZAR CAMİİ – 14. YÜZYIL
İlkadım ilçesi Pazar Mahallesi’nde yer alan Pazar Camii de Samsun’un eski dini yapıları arasında bulunuyor. Kültür ve Turizm Müdürlüğü kayıtlarında caminin 14. yüzyıl yapısı olduğu ve Hazinedarzade Süleyman Paşa vakıfları arasında yer aldığı belirtiliyor.
VEZİRKÖPRÜ BEDESTEN VE ARASTASI
Vezirköprü’nün tarihî ticaret merkezlerinden Bedesten ve Arasta’nın kesin inşa tarihi bilinmiyor. Ancak 1696 tarihli bir vakfiyede yapının ve çevresindeki dükkânların varlığından söz edilmesi, yapıların bu tarihten önce inşa edildiğini gösteriyor.
VEZİRKÖPRÜ TAŞHAN
Vezirköprü ilçe merkezindeki Taşhan’ın yapım kitabesi bulunmuyor. Mimari ve teknik özellikleri dikkate alındığında yapının 17. yüzyıl sonları ile 19. yüzyıl arasında yapılmış olabileceği değerlendiriliyor. Yapı, 2006 yılında kapsamlı restorasyondan geçirildi.
SAATHANE MEYDANI TARİHİ YAPILARI
Samsun’un en eski merkezlerinden biri olan Saathane Meydanı; Saat Kulesi, Taşhan, Şifa Hamamı ve Süleyman Paşa Medrese ve Camii gibi tarihi yapıları bir arada barındırıyor. Meydan bugün de kentin ticari ve kültürel merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor.
SAMSUN’UN TARİHİ MİRASI YÜZYILLARI AŞIYOR
Samsun’daki tarihi yapılar, kentin yalnızca Cumhuriyet tarihiyle değil, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine uzanan çok daha eski bir geçmişle şekillendiğini ortaya koyuyor. Özellikle Çarşamba’daki Göğceli Camii, 800 yılı aşan geçmişiyle bu mirasın en dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
