Milyonlarca çalışanın emeklilik planlarını ilgilendiren yıpranma payı uygulaması yeniden gündemde. Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) fiili hizmet süresi zammı olarak adlandırdığı sistem sayesinde, ağır ve tehlikeli işlerde çalışan sigortalıların prim günlerine ek süre tanınıyor. Basında 45 meslek grubunu kapsadığı belirtilen uygulama, belirli şartları sağlayan çalışanlara daha erken emekli olma imkânı sunuyor. Ancak her meslek için aynı süre ve emeklilik yaşı indirimi uygulanmıyor.
YIPRANMA PAYIYLA ERKEN EMEKLİLİK İMKÂNI
SGK tarafından uygulanan fiili hizmet süresi zammı, çalışma koşulları ağır ve riskli olan mesleklerde görev yapan sigortalıları kapsıyor.
Bu sistemde çalışanların prim ödeme gün sayılarına, yaptıkları işe göre belirli süreler ekleniyor. Böylece emeklilik için gerekli prim günlerinin tamamlanması kolaylaşırken, şartların karşılanması durumunda emeklilik yaşından da indirim yapılabiliyor.
BAZI MESLEKLERDE YILDA 180 GÜN EK PRİM
Fiili hizmet süresi zammı kapsamında çalışanların her 360 günlük hizmetine, mesleklerine göre değişen oranlarda ilave prim günü hesaplanıyor.
Örneğin yer altı maden işlerinde çalışanlar için yılda 180 gün ilave hizmet süresi uygulanırken, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Teşkilatı personeli için genel olarak 90 gün ek süre veriliyor.
Sağlık çalışanları için ise kanunda belirtilen insan sağlığına ilişkin işlerde geçirilen süreler kapsamında yıllık 60 güne kadar ilave hizmet süresi hesaplanabiliyor.
ERKEN EMEKLİLİKTEN KİMLER YARARLANABİLİYOR?
Yıpranma payı uygulamasından yararlanabilen meslek ve çalışma alanları arasında şunlar bulunuyor:
-
Yer altı maden işlerinde çalışanlar
-
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli
-
Emniyet Teşkilatı ve MİT mensupları
-
Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli
-
Kanunda belirtilen görevlerde çalışan gazeteciler
-
İnsan sağlığına ilişkin işlerde çalışan sağlık personeli
-
İtfaiyeciler
-
Radyoaktif maddelerle çalışanlar
-
Cam, çimento ve döküm sanayisindeki belirli işlerde çalışanlar
-
Su altında veya basınçlı hava ortamında çalışanlar
Bu mesleklerde görev yapmak tek başına yeterli olmayabiliyor. Çalışanın yaptığı işin, çalışma koşullarının ve SGK'ya bildirilen hizmet sürelerinin mevzuattaki şartları karşılaması gerekiyor.
EMEKLİLİK İÇİN 3600 GÜN ŞARTI
Yıpranma payıyla emeklilik yaşından indirim yapılabilmesi için belirli bir çalışma süresinin tamamlanması gerekiyor.
Genel uygulamada, fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde en az 3600 gün çalışma şartı aranıyor.
Yer altı işlerinde çalışanlar için ise bu süre 1800 gün olarak uygulanıyor.
Gerekli çalışma süresini tamamlayan sigortalıların kazandığı ilave hizmet süreleri, kanunda belirtilen sınırlar çerçevesinde emeklilik hesabına dahil ediliyor.
5 YIL ERKEN EMEKLİLİK HERKES İÇİN GEÇERLİ DEĞİL
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri de emeklilik tarihinin ne kadar öne çekilebileceği.
SGK'nın açıklamasına göre genel uygulamada prim ödeme gün sayısına en fazla 5 yıllık fiili hizmet süresi zammı eklenebiliyor. Ancak bunun tamamı emeklilik yaşından düşülmüyor.
Yaş indirimi, kazanılan ilave sürenin yarısı üzerinden ve genel olarak en fazla 3 yıl olacak şekilde hesaplanıyor.
Yer altı çalışanları ve bazı özel statüler için ise farklı süre ve sınırlar uygulanıyor. Bu nedenle 5 yıllık ek hizmet süresi, bütün çalışanların doğrudan 5 yıl erken emekli olacağı anlamına gelmiyor.
GAZETECİLER VE SAĞLIK ÇALIŞANLARI DA KAPSAMDA
Yıpranma payı uygulaması yalnızca maden ve güvenlik sektöründe çalışanlarla sınırlı değil.
Kanunda belirtilen basın ve gazetecilik görevlerinde çalışan sigortalılar da fiili hizmet süresi zammından yararlanabiliyor.
Sağlık sektöründe ise hemşire, hekim, diş hekimi ve diğer sağlık meslek mensupları, ilgili mevzuatta yer alan çalışma şartlarını karşılamaları durumunda bu haktan faydalanabiliyor.
EMEKLİLİK TARİHİ NASIL ÖĞRENİLİR?
Yıpranma payı kapsamında bulunan çalışanların emeklilik hesaplarında sigorta başlangıç tarihi, toplam prim günü, fiili çalışma süresi ve sigortalılık statüsü dikkate alınıyor.
Bu nedenle kamu ve özel sektör çalışanlarının emeklilik koşulları farklılık gösterebiliyor.
Çalışanlar, SGK hizmet dökümlerini e-Devlet üzerinden kontrol ederek fiili hizmet süresi zammı bildirimlerini inceleyebiliyor. Ayrıntılı emeklilik hesabı için SGK'ya başvurulabiliyor.
