- Emekli maaş sistemi için komisyon kuruldu.
- Hükümet aktüeryal denge için kapsamlı değişiklik hazırlıyor.
- Üçlü hesaplama ve ABO sistemi sadeleştirilmek isteniyor.
- Vatandaşa etkisi: Zam ve prim gününe göre maaşlar değişebilir.
- Takip/sonraki adım: Ortak zam formülü ve güncelleme katsayısı değerlendiriliyor.
- Resmî kurum SGK ve ilgili komisyon; ayrıntılar Samsun Gazetesi’nde.
Türkiye’de SGK’dan maaş alan emekli, dul ve yetim aylığı dosyalarının sayısı 17 milyona yaklaşırken, toplam emekli sayısının 130’dan fazla ülkenin nüfusunu geride bırakması dikkat çekti. Artan mali yük ve bozulan aktüeryal denge nedeniyle hükümet, emekli maaş sisteminde kapsamlı bir değişiklik için harekete geçti. Bu kapsamda kurulan komisyon çalışmalarına başladı.
ÜÇLÜ HESAPLAMA SİSTEMİ GÖZDEN GEÇİRİLİYOR
Mevcut sistemde emekli maaşları, 1999 öncesi, 2000–2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönem üzerinden hesaplanıyor. Her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayıların uygulanması, emekliler arasında maaş farklarının oluşmasına neden oluyor. Özellikle 1999 öncesi uzun süre çalışanlar avantajlı konuma gelirken, bu durum sistemde dengesizlik tartışmalarını artırıyor. Uzmanlar, bu karma yapının sadeleştirilmesi gerektiğini savunuyor. Öneriler arasında, üçlü hesaplama yerine tek bir formül ve tüm emekliler için sabit bir ABO uygulanması bulunuyor.
ZAM SİSTEMİNDE EŞİTSİZLİK TARTIŞMASI
Emekli maaşları yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında artırılıyor. Ancak SSK ve Bağ-Kur emeklileri altı aylık enflasyon oranında zam alırken, memur emeklileri toplu sözleşme hükümlerine tabi tutuluyor. Bu durum, zam oranlarının farklılaşmasına yol açıyor. Çözüm önerileri arasında tüm emekliler için ortak bir artış formülü uygulanması ya da maaşların aylık enflasyona göre güncellenmesi bulunuyor. Böylece alım gücündeki erimenin önüne geçilmesi hedefleniyor.
PRİM GÜNÜ VE MAAŞ İLİŞKİSİ DEĞİŞEBİLİR
Mevcut sistemde ödenen prim tutarı, prim gün sayısından daha belirleyici oluyor. Bu nedenle uzun süre çalışan bazı sigortalılar, daha az gün çalışmış kişilere göre daha düşük maaş alabiliyor. Orta Vadeli Program’da yer alan düzenlemeler doğrultusunda, çalışma süresini teşvik edecek yeni bir model üzerinde duruluyor. Buna göre, prim gün sayısının maaş hesaplamasında daha etkili hale getirilmesi planlanıyor.
GÜNCELLEME KATSAYISI FARKLARI GÜNDEMDE
Emekli olunan yıl ile bir sonraki yıl arasında oluşan maaş farklarının temel nedeni, güncelleme katsayısında kullanılan enflasyon ve büyüme oranlarının değişken olması. Bu durum her yıl “maaşlar düşüyor” tartışmalarını beraberinde getiriyor. Uzmanlar, sabit bir güncelleme katsayısı belirlenmesinin yıllar arasındaki maaş farklarını azaltabileceğini ifade ediyor.
TABAN MAAŞ UYGULAMASI TARTIŞILIYOR
2019’dan bu yana uygulanan taban maaş sistemi, düşük aylık alan emekliler için önemli bir destek sağladı. Ancak taban maaşın hemen üzerinde aylık alanlarla aradaki farkın artması, yeni bir adaletsizlik tartışmasını gündeme getirdi. Bu sorunun çözümü için iki farklı model öne çıkıyor: Taban maaşın kaldırılarak kök maaşlara kademeli seyyanen artış yapılması veya taban maaş uygulaması sürerken üst dilimlere de kademeli artış getirilmesi.
SSK VE BAĞ-KUR FARKI MASADA
2008’de yapılan reformla kurumlar SGK çatısı altında birleşse de norm birliği tam anlamıyla sağlanamadı. Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartı ile SSK’daki uygulamalar arasındaki fark sürüyor. Gündemdeki başlıklar arasında, Bağ-Kur prim gün şartının 7 bin 200’e düşürülmesi ve maaş bağlama sisteminin eşitlenmesi de bulunuyor.