banner1365

banner1469

banner1345

banner1468

11.12.2019, 08:51

Kutadgu Bilig’de Devlete Memur Yetiştirme Modeli

Kutadgu Bilig aslında bir devlete memur ve devlet adamı yetiştirme projesi olarak değerlendirilebilir. Devlet adamları genellikle devlet memuriyetinden gelen, bürokrasiyi bilen, devlet tecrübesi olan, uzun yıllar devlete ve millete hizmeti bulunan kişilerden çıkmaktadır. Devlet adamlarının en önemli özelliği erdemli olmalarıdır; erdemlilik ise akıl, bilgi ve tecrübenin bileşkesidir. Kutadgu Bilig’in yazarı Yusuf Has Hacib’in üst düzey devlet memurluğu (Has Haciplik) yapmış olması, devlet yönetimine ve protokolüne hâkim olması, pek çok yöneticiyle çalışması ve bu konuda edindiği tecrübeler Kutadgu Bilig’i değerli kılan diğer önemli bir faktördür.

Olayın akışı içerisinde devlet hizmetine girmek isteyen Aydoldu, kendisine aracı olan Küsemiş tarafından Başdanışman (Hâcip) ile görüştürülür. Hâcib’in Aydoldu’ya tavsiyeleri devlet hizmetine girmek isteyenlere yönelik önemli tavsiyelerdir: “Kim ki devletin başında bulunursa halka uyguladığı kanunlar iyi olmalıdır. Kim halkı yönetecek olsa yumuşak huylu olmalı ve halka iyi davranmalıdır. Kim halk içinde etkili bir mevkie gelirse özü de sözü de yumuşak olmalıdır. Bu mevki ve makamların verdiği itibar geldiği gibi gidebilir de. Makamın verdiği ikbal ve itibar, nasıl başka birini bırakıp da geldiyse, daha başka birine de kaçıp gidebilir. Sen bu ikbale pek güvenme. Daima iyilik et. İyi davran. İkbal, bugün senin elinde ise yarın başkasının olmuş bil!” (KB: 542-550. beyitler)

Eserin ilerleyen bölümlerinde uzun süre devlet hizmetinde bulunmuş olan Vezir Aydoldu ölüm döşeğinde iken Bey'e (Gündoğdu’ya) yönelik yazdığı vasiyet mektubunda özetle şunları söyler: Ey hükümdar, fazla gurur ve kibre kapılma. İyileri kendine yakın tut. Kötülerden uzak dur. Hırslı kişilere iş buyurma. Nankörlere dikkat et. Her işinde Allah'tan yardım dile. Bil ki sana ancak Allah'tan yardım gelebilir. Eğer iki cihanda da mutluluk ve kurtuluş dilersen, harama karışma, zulmetme, kan dökme, düşmanlık besleme, kin gütme, şarap içme, bozgunculuk yapma. Bunlar insana ve devlete, millete ve saltanata mutlaka zarar verir. Adaletten ayrılma. Halkını gözetmekte ihmal gösterme, tedbirli ol. (KB: 1377-1437. beyitler)

Devlet Memuriyetine Atamada İzlenilecek Yol, Memuru Taltif ve Ücret Meselesi:

Öğdülmiş’i göstermiş olduğu sadakati günden güne yükseltti. O halka emirler verdiği gibi, onların dileklerini dinlemeyi de ihmal etmedi. Hükümdar Gündoğdu, Öğdülmüş'ü titizlikle takip etti, çalışmalarını yakından izledi, onu birçok işlerde denedi. Devlete sadakatle bağlı olduğunu, çok dürüst ve âdil bir memur olduğunu gördükten sonra ona tam güvenle görev vermeye başladı. Çünkü yöneticiler devlet hizmeti görevine getirdikleri kişileri çok iyi izlemeli, doğru ve âdil iş yaptıklarına tanık olduktan sonra ona görev kapılarını açmalıdır. Memurun başarılı bir staj devresini geçirdiğini görmeli ve işin ehli olduğuna inandıkları zaman ödül olarak asli görevini vermelidirler. (Yani önce vekâleten, sonra asaleten atama yapılmalıdır.) Beyler, işi işin ehli, becerikli, doğru ve dürüst olan kimseye vermelidir. Eğer işi ehil olmayan birine verirlerse kendisinin de ehliyetsiz olduğu meydana çıkar. Allah bir yöneticiyi mesut etmek isterse ona ehliyetli ve dürüst yardımcılar nasip eder. Eğer yükselttiğini tekrar düşürmek isterse ona da gün göstermeyen yardımcılar nasip eder. O bilgisiz kabiliyetsiz ve ehliyetsiz idare dizginleri eline alır; bu da onu takip eder ve böylece bütün işler bozulur, toz-dumana katılır. (KB: 1751-1763. beyitler)

Memurların gönlü bir bahçeye benzer. O bahçenin yeşillenmesi, renk renk çiçek açması ve boy boy meyve vermesi için gerekli olan su, beylerin sözleri ve öğütleridir. Sürekli sulanan bahçeler daima yeşil ve güzel olur. Bey de iyi ve güzel sözlerle öğütlerde bulunursa memurların gönlü açılır, yüzü güler. Eğer bey onlara karşı lütufkâr davranmazsa yeşeren çiçek çabuk kurur. (KB: 1807-1810. beyitler)

Bey (yönetici) devlet işlerini gördürdüğü memurlara iyi davranmalıdır. Beyler egemenliklerini bu çalışanlar vasıtasıyla tesis ederler ve ülkelerini bunlarla düzene sokarlar. Bir devlet memuruna işe yaradığı ölçüde ihsanda bulunulmalı, hizmeti nispetinde hakkı ödenmelidir. Beyler ihsanda bulunur ve güzel sözlerle çalışanları takdir ederse çalışanlar ona gönülden bağlanır; ülkenin huzuru için daha fazla fedakârlık gösterirler. (KB: 2957-3014. beyitler)

Yorumlar (2)
Mehmet BOZKURT 1 ay önce
Kutadgu Bilig, meslek, memuriyet vs gibi hayatımızın bütün safhalarında bize yol gösteren muhteşem bir eserdir ve kalıcılığı yüzyıllardır devam etmektedir. Bu eserin bu güzel boyutlarını farklı perspektiften bakarak bize sunan siz değerli hocama teşekkür ederim.
Necati Gül 1 ay önce
Zamanlama çok iyi.Yazılarının durmaksızın devamını diliyorum.Allah zihnini ve ikbalini açık eylesin.Tebrik ederim.
Bunca güzellikten sonra söz söylemek çok kolay değil.
hafif yağmur
Namaz Vakti 20 Ocak 2020
İmsak 06:19
Güneş 07:49
Öğle 12:51
İkindi 15:20
Akşam 17:43
Yatsı 19:07