İlkadım’da Eski Çarşıların Yaşayan Dokusu

KENTİN KALBİNDE SÜREN HAYAT

İlkadım eski çarşılar, Samsun’un gündelik yaşamında sessiz ama derin bir etkiye sahiptir. Bu alanlar, yalnızca alışveriş yapılan sokaklar olarak değil, kentin belleğini taşıyan canlı mekânlar olarak öne çıkar. Modern yapıların arasında varlığını sürdüren çarşılar, geçmişle bağ kurmak isteyenler için güçlü bir referans noktasıdır. Burada dolaşmak, kentin tarihine yakından bakmak anlamına gelir.

TARİHSEL ARKA PLAN: TİCARETİN ŞEKİLLENDİRDİĞİ DOKU

İlkadım ilçesi, Samsun’un ticari gelişiminde her dönem merkezi bir rol üstlenmiştir. Liman kenti olmanın sağladığı avantajla çarşı kültürü erken dönemlerde şekillenmiştir. Samsun Valiliği’nin kent tarihine ilişkin yayımladığı resmi çalışmalarda, İlkadım çevresindeki çarşıların bölgesel ticaret ağının belkemiğini oluşturduğu belirtilir. Bu yapı, yalnızca ekonomik değil kültürel bir süreklilik de yaratmıştır.

Zaman içinde bazı sokaklar dönüşüm geçirse de temel çarşı dokusu korunmuştur. Taş ve ahşap ağırlıklı yapılar, işlevselliği önceleyen bir mimari anlayışı yansıtır. İlkadım eski çarşılar, bu yönüyle geçmişten kopmadan bugüne ulaşabilmiş nadir alanlardandır. Her sokak, farklı bir dönemin izlerini taşır.

GÜNLÜK HAYATTA ÇARŞI KÜLTÜRÜ

Eski çarşıların gerçek gücü, insan ilişkilerinde kendini gösterir. Esnaf ile müşteri arasındaki bağ çoğu zaman uzun yıllara dayanır. Sabah kepenk açma ritüeli, çarşı yaşamının değişmeyen bir parçasıdır. Bu samimi düzen, modern alışveriş alanlarında kolayca bulunmaz.

İlkadım eski çarşılar içinde dolaşırken alışverişten çok sohbet ön plana çıkar. Aynı dükkândan alışveriş yapan farklı kuşaklara rastlamak mümkündür. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin kent sosyolojisi alanındaki yayınlarında, bu tür çarşıların mahalle aidiyetini güçlendirdiği vurgulanır. Çarşı, bu anlamda sosyal ilişkilerin taşıyıcısıdır.

MİMARİ YAPI VE MEKÂNSAL HAFIZA

Çarşıların mimarisi gösterişten uzaktır ancak oldukça işlevseldir. Dar sokaklar, iklim koşullarına karşı doğal bir koruma sağlar. Yazın serin, kışın ise daha korunaklı bir ortam sunar. Bu özellikler, yüzyıllar boyunca edinilen deneyimlerin sonucudur.

Yerel yönetimler tarafından yapılan düzenlemelerde, eski ölçeğin korunmasına özen gösterilmektedir. Samsun Büyükşehir Belediyesi’nin kentsel koruma raporlarında, çarşıların kimlik unsuru olarak ele alındığı açıkça ifade edilir. Bu yaklaşım, İlkadım eski çarşılar için sürdürülebilirlik açısından önemlidir. Aksi durumda bu alanlar özgünlüğünü yitirme riski taşır.

DEĞİŞİM KARŞISINDA DİRENÇ VE UYUM

Günümüzde alışveriş merkezleri ve zincir mağazalar, geleneksel çarşı yapısını zorlamaktadır. Buna rağmen İlkadım’daki eski çarşılar tamamen işlevini yitirmiş değildir. Özellikle zanaat, tamir ve yerel ürün satışında hâlâ güçlü bir konuma sahiptir. Bu alanlar, uzmanlık gerektiren işlerde tercih edilmeye devam eder.

Yeni kuşak esnafların çarşıya dâhil olması dikkat çekicidir. Bazı dükkânlar üçüncü kuşak tarafından işletilmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın somut olmayan kültürel miras tanımlarında esnaf geleneğinin korunması gereken değerler arasında yer alması, bu sürecin önemini ortaya koyar. Değişim kaçınılmaz olsa da çarşılar uyum sağlayarak varlığını sürdürmektedir.

ESKİ ÇARŞILARIN BUGÜNKÜ KULLANIMI

Aşağıdaki tablo, İlkadım’daki eski çarşıların günümüzde öne çıkan kullanım biçimlerini özetlemektedir:

Bu çeşitlilik, çarşıların hâlâ yaşayan mekânlar olduğunu göstermektedir.

SSS: İLKADIM ESKİ ÇARŞILAR HAKKINDA MERAK EDİLENLER

İlkadım eski çarşılar günün hangi saatlerinde daha yoğundur?
Genellikle 10.00–18.00 saatleri arasında hareketlilik artar. Öğle saatleri en yoğun zamanlardır.

Bu çarşılar daha çok kimler tarafından kullanılır?
Ağırlıklı olarak yerel halk tercih eder. Ancak kent kültürüne ilgi duyan ziyaretçiler de sıkça uğrar.

Eski çarşıların korunmasına yönelik çalışmalar yapılıyor mu?
Evet, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları tarafından belgeleme ve koruma çalışmaları yürütülmektedir.

Samsun'da korkutan kaza! Yunuslara otomobil çarptı

İçeriği Görüntüle