- Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim enerji piyasalarını etkiledi.
- İran’dan gemi geçişlerine ilişkin mesajlar belirsizlik yarattı.
- Uzmanlar petrol fiyatlarında sert artış ihtimali bulunduğunu belirtti.
- Vatandaşa etkisi: akaryakıt ve enflasyon baskısı artabilir.
- Takip/sonraki adım: Asya piyasalarının açılışı yakından izlenecek.
- Enerji uzmanları ve uluslararası kuruluşlar risk uyarısı yaptı.
ABD–İsrail ortak saldırılarının ardından gözler bir kez daha Hürmüz Boğazı’na çevrildi. İran’ın boğazı kapattığına ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, uluslararası basında yer alan iddialar küresel enerji piyasalarında alarm zillerini çaldırdı.
Bazı haberlerde İran Devrim Muhafızları’nın bölgeden geçiş yapacak gemilere “Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor” mesajı ilettiği öne sürüldü. Ancak sahadan gelen bilgiler, ticari gemi trafiğinin tamamen durmadığını, bazı gemilerin rota değiştirerek geri döndüğünü, bazılarının ise Körfez’de beklemeye geçtiğini gösteriyor.
STRATEJİK BOĞAZ, KRİTİK GEÇİŞ
Basra Körfezi’nin çıkış noktası olan Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzının en hassas hatlarından biri olarak görülüyor. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü bu dar su yolundan geçerek dünya pazarlarına ulaşıyor. Deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte biri bu koridoru kullanıyor.
Özellikle Çin başta olmak üzere Asya ekonomileri Körfez petrolüne yüksek oranda bağımlı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi üreticilerin ihracatında Hürmüz Boğazı hayati rol oynarken, küresel doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si de bu hattı kullanıyor. Katar’ın LNG ihracatı açısından da boğaz kritik önem taşıyor.
PİYASALAR PAZARTESİYE ODAKLANDI
Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, doğrudan askeri çatışma riskinin piyasa hesaplamalarını değiştirdiğini belirtti. Dourian’a göre Asya piyasalarının açılmasıyla birlikte ham petrol fiyatlarında 10 doların üzerinde artış görülebilir. Nihai fiyatlamanın, hafta başına kadar yaşanacak gelişmelere bağlı olacağı ifade ediliyor.
Uzmanlar, enerji altyapısına yönelik olası saldırı riskinin fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırabileceğini vurguluyor. Körfez’deki tanker trafiğinde yaşanacak en küçük yavaşlamanın dahi piyasaları sıkılaştırabileceği belirtiliyor.
YÜZDE 50’LİK ARTIŞ SENARYOSU
George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Enerji Uzmanı Umud Shokri ise Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapanması halinde Brent petrol fiyatlarında ilk aşamada yüzde 20 ila 50 arasında artış yaşanabileceğini dile getirdi. Böyle bir senaryoda petrolün 100–150 dolar bandına yönelmesi ihtimal dahilinde görülüyor.
Shokri’ye göre bu durum, ABD’de benzin fiyatlarını galon başına 1–2 dolar artırabilir. Artan akaryakıt maliyetleri, taşımacılık ve üretim giderlerini yukarı çekerek enflasyon baskısını artırabilir. Bu tablo, ABD Merkez Bankası başta olmak üzere küresel merkez bankalarının para politikası kararlarını da etkileyebilir.
JEOPOLİTİK RİSK PRİMİ YÜKSELİYOR
Şu ana kadar Körfez üreticilerinin ihracat terminallerinde büyük ölçekli bir kesinti doğrulanmış değil. Ancak piyasalardaki hassasiyetin temel nedeni, küresel yedek üretim kapasitesinin büyük ölçüde Körfez bölgesinde yoğunlaşmış olması.
Uzmanlara göre belirleyici unsur, İran’ın atacağı adımlar olacak. Hürmüz Boğazı’na yönelik fiili bir kapatma hamlesi, yalnızca enerji fiyatlarını değil, savaşın askeri ve diplomatik seyrini de doğrudan etkileyebilir.
Kısa vadede sert fiyat hareketleri ve volatilite öne çıkarken, orta vadede artan ekonomik maliyetlerin uluslararası baskıyı artırarak gerilimi düşürme yönünde diplomatik adımları hızlandırabileceği değerlendiriliyor.