banner1313

banner1346

banner1345

banner1334

14.02.2018, 10:19

Eski ve yeni Samsun’a dair

Değerli okurlar merhaba. Bundan böyle her Çarşamba bu köşede sizlerle hasbihal etmeye; kültüre, eğitime, sanata, Türk Dünyasına; ülkemizin, şehrimizin ve akademiyamızın sorunlarına dair yazılar neşretmeye çalışacağız. Gayret bizden, tevfik Allah’tan, takdir sizlerdendir.
Bir kentin sahip olduğu maddi ve manevi değerler o kentin kültürel dinamiklerini oluşturur. Kentler büyür, gelişir ve değişir. Buna paralel olarak kültür de çeşitli gelişmelerden etkilenerek evrilir. Kısaca her şey Tanpınar’ın dediği gibi; değişerek gelişir, gelişerek değişir.
Herhangi bir yeni buluş veya icat toplumun kültür yapısında değişime sebep olur. Diğer unsurlar bu değişime ayak uydurmaya çalışır. Bu uyumun gecikmesi ya da uyumsuzluk sosyal gerilimlere neden olur. Varoşlardaki sosyal problemlerin bir nedeni de budur. 
Kültür değişiminin en yoğun izlendiği süreç şehirleşme sürecidir. Bu süreçte pek çok halk kültürü unsurunun değiştiğini ya da kaybolduğunu görmekteyiz. Çünkü geleneğin en önemli özelliği devamlılık arz etmesidir. Devamlılık ise ihtiyaca bağlıdır. İhtiyaç ortadan kalktığında kültürün devamlılığı da sekteye uğrar. 
Bu değişim sürecinden; geleneksel kıyafetlerimiz, yemek alışkanlıklarımız, eğlence kültürümüz, halk zanaatlarımız, düğün, sünnet ve cenaze âdetlerimiz, müzik ve sözlü kültürümüz, mimarimiz ve kullanılan eşyalar bir şekilde etkilenmektedir. 
Bu Değişim Sürecinden Samsun Nasıl Etkilenmiştir?
Samsun; deniz, demir, hava ve kara yolu ile ülkenin her tarafına erişebilen bir şehirdir. Şehirde kurulan şeker fabrikası, kereste fabrikaları, azot ve bakır fabrikası, liman ve barajlar, küçük ve orta ölçekli sanayi sitesi, havaalanı, çimento fabrikası; Osmanlı döneminde yapılan ve Cumhuriyet döneminde tam işlevine kavuşan sigara fabrikası; yine Osmanlı döneminde başlanıp Cumhuriyetin ilk yıllarında tamamlanan Samsun-Sivas demiryolu hattı Samsun’u bir cazibe merkezi haline getirmiştir. Bu, yalnızca Samsun’daki köylerden şehir merkezine olan göçü değil, başka şehirlerden Samsun’a olan göçü de hızlandırmıştır. Daha önce Balkanlar’dan ve Kafkaslar’dan şehre yapılan göçe bir de iç göç eklenmiş oldu. Bu göçler Samsun’u kozmopolit bir yapıya büründürdü ve Samsun adeta küçük bir İstanbul haline geldi. 
1935 yılında 338.014 olan nüfusuyla Türkiye’de on beşinci sırada yer alan Samsun; 1980’lere gelindiğinde gelişmişlik ve nüfusu itibariyle Türkiye’de ilk sekiz şehir arasına girmeyi başarmıştır. Sözlü ve yazılı kaynaklardan öğrendiğimize göre, 1940-1970 yılları arasında Samsun’da sosyal ve kültürel hayat çok dinamiktir. Bugün Atatürk Anıtının olduğu yerin yanında meşhur “Zihni’nin Gazinosu” vardır ve burada fasılla başlayan programlar gece yarılarına kadar sürer. Yine Samsun’da o zamanlar kışlık sinemalar yanında birçok yazlık/bahçe sinemaları da mevcuttur. Bugünkü İstiklal (Çiftlik) caddesinin başlangıcından Ağabali Caddesine kadar olan bölümde sağlı-sollu bahçeli, çoğu ahşap olan geleneksel Samsun evleri sıralanır. Yine Samsun’da kurulu olan Canik Şeker Fabrikası, meşhur Hacı Bekir lokumlarıyla rekabet edebilecek durumdadır. O yıllarda Samsun’da pek çok insanın istihdam edildiği makarna fabrikası vardır. Deniz, Büyük Cami’nin ve vilayet konağının hemen yanı başındadır ve buralarda yük, gaz, tuz, tütün ve yolcu iskeleleri vardır. Bu bahsi geçen unsurlar günümüzde artık yoktur. Hele hele Uluslararası Samsun Fuarı’nı hatırlamamak mümkün müdür?
Bugün Samsun’un nüfusu 1.312.990'dır ve Türkiye’de 16. Sıradadır. Nüfusunun %30’u kırsalda yaşamaktadır. Her yıl kenti 100.000 yerli ve yabancı turist ziyaret etmektedir. Yaklaşık bir rakamla 7 tiyatro topluluğuna, 34 yerel gazeteye, 6 yerel dergiye sahip olan Samsun’da 4000 yatak kapasiteli 20 hastane bulunmaktadır. Doğalgaz dağıtım şebekesi Samsun’un pek çok mahallesine ulaşmıştır. 
Günümüzde Samsun’daki kültür mekânları olarak; semt pazarları, yabancılar pazarı, Atakum Sahilinde bulunan kafeler, hayvanat bahçesi, Bandırma Vapuru, düğün salonları, eğlence mekânları, üniversite, Kent müzesi, Meşe Tesisleri, Doğu ve Batı Park alanları ile Amisos Tepesi öne çıkmaktadır.
Değişen ve dönüşen bu kültürel mekânlarda Samsun’a ait değerler mutlaka öne çıkarılmalı ve korunmalıdır. Sürdürülebilir ekonomik kalkınma içerisinde Samsun’un kültürel unsurlar ve kentsel imgeleri öne çıkarılmalıdır. Peki, Samsun’un kültürel unsurları ve kentsel imgeleri nelerdir? Gelecek yazıya inşallah. 
Baki Selamlar.

Yorumlar (6)
Mehmet BOZKURT 2 yıl önce
Teşekkür ederim. Bizleri aydınlattıgınız için. Kaleminize kuvvet diyorum. Allah utandırmasın.
Mehmet Özekmekci. 2 yıl önce
Teşekkürler hocam. Eskiyi hatifladik biraz da olsa. Su Samsun kalesinin akibetini de arastirda bi makale yaz lutfen.
Bafralı 2 yıl önce
Çok bilgilendirici olmuş, teşekkür ederim.
BAYRAM Üstün 2 yıl önce
Kalemine sağlık hocam çok güzel akıcı bir yazı olmuş şu gibi..
George 8 ay önce
Yes very good
22°
açık
Namaz Vakti 23 Eylül 2019
İmsak 04:51
Güneş 06:16
Öğle 12:32
İkindi 15:56
Akşam 18:38
Yatsı 19:58