Elektrikli buzdolabı ve klimaların hayatımıza girmesinden önce Anadolu insanının yaz sıcaklarıyla mücadelesinde önemli bir yere sahip olan kar kuyuları, günümüzde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Eğitim Fakültesi Coğrafya Eğitimi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, kar kuyularının yalnızca doğal bir soğutma sistemi değil, aynı zamanda Anadolu'nun kültürel mirasının önemli bir parçası olduğunu söyledi.
YAZ SICAKLARININ DOĞAL ÇÖZÜMÜYDÜ
Prof. Dr. Cevdet Yılmaz'ın "Anadolu'da Kar, Buz ve Soğutma Kültürü" başlıklı araştırmasına göre, geçmişte dağlardan getirilen ya da kar kuyularında muhafaza edilen karlar yaz aylarında halka ve esnafa satılıyordu. Vatandaşlar bu karları kar şerbeti, karsambaç ve benzeri geleneksel lezzetlerde kullanırken, dondurmacılar ve meşrubat satıcıları da ürünlerini doğal yöntemlerle soğutuyordu.
ELEKTRİKSİZ SOĞUTMA SİSTEMİ
Araştırmada, özellikle dağlık ve karstik bölgelerde bulunan doğal kar dolaplarının, yiyeceklerin aylarca elektrik kullanılmadan bozulmadan saklanmasını sağladığı belirtildi. Artvin'in Şavşat ilçesindeki doğal soğuk hava depolarının bu geleneğin günümüze ulaşan önemli örneklerinden biri olduğu ifade edildi.
KAR KUYULARI MAHALLE KÜLTÜRÜNÜ DE YAŞATIYORDU
Prof. Dr. Yılmaz, kar kuyularının yalnızca kar depolanan alanlar olmadığını, aynı zamanda sosyal dayanışmanın da simgesi olduğunu vurguladı. Özellikle Samsun'un Çarşamba ilçesinde çocukların kar kuyularını doldurma çalışmalarına katıldığı, karları sıkıştırmak için birlikte tepiştikleri ve bu sürecin mahalle kültürünün önemli bir parçası olduğu aktarıldı.
GELENEKSEL LEZZETLERİN TEMELİYDİ
Araştırmada, kar kültürünün Anadolu mutfağında önemli bir yere sahip olduğuna dikkat çekildi. Karsambaç, kar şerbeti, kar helvası, kar pekmezi, karma ve buzlu hoşaf gibi birçok geleneksel lezzetin yüzyıllardır tüketildiği, özellikle karsambacın Maraş ve Adana yörelerinde bugünkü dondurmanın atası olarak kabul edildiği kaydedildi.
KÜLTÜREL MİRAS KAYBOLUYOR
Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, 1970'li yıllardan itibaren elektrikli soğutucuların yaygınlaşmasıyla kar kuyularının kullanım dışı kaldığını belirterek, bunun önemli bir kültürel mirasın unutulmasına yol açtığını söyledi. Yılmaz, "karcı", "kar kuyusu", "kar şerbeti", "karsambaç", "kar kethüdası" ve "kar sevabı" gibi birçok kavramın da zamanla günlük yaşamdan silinmeye başladığını ifade etti.
BELGELENMESİ İÇİN ÇAĞRI
Araştırmada, kar kuyuları tamamen yok olmadan önce belgelenmesi, karcılık mesleğinin son temsilcilerinin bilgi ve deneyimlerinin kayıt altına alınması ve bu alanda bilimsel çalışmaların artırılması gerektiği vurgulandı.
Samsun'da hüzün ve umut bir arada! 3 kişiye hayat olacak